HP System Fan 90F: fout in ventilatorsnelheid en koeling

Wat betekent HP System Fan Speed Failure (90F)?

HP gebruikt foutcode 90F voor een probleem dat betrekking heeft op het warmteafvoersysteem. De melding kan tijdens het opstarten verschijnen als:

System Fan Speed Failure (90F)

De laptop heeft dan tijdens de hardwarecontrole een afwijking vastgesteld die verband houdt met de koeling. Dat kan de ventilator zelf zijn, maar het is belangrijk om de fout niet automatisch te vertalen naar: "de fan is kapot".

Voor effectieve koeling moeten namelijk meerdere onderdelen samenwerken: de ventilator moet voldoende lucht verplaatsen, de koelribben moeten vrij zijn en warmte moet vanuit CPU en eventueel GPU via de heatsink naar de uitgaande lucht kunnen worden overgedragen.

Wat is het verschil tussen HP System Fan 90F en 90B?

HP groepeert 90B en 90F beide bij problemen met de systeemkoeling, maar de foutmeldingen zijn niet identiek.

Bij System Fan (90B) meldt HP dat het systeem heeft vastgesteld dat een koelventilator niet correct functioneert.

System Fan Speed Failure (90F) wordt door HP omschreven als een fout die aangeeft dat er een probleem bestaat met het systeem dat warmte moet afvoeren.

In de praktijk overlappen de mogelijke oorzaken daardoor sterk. Ventilator, toerental, vervuiling, luchtstroom en thermische overdracht kunnen bij beide meldingen relevant zijn.

Zie je specifiek 90B? Bekijk dan: HP System Fan 90B.

Hoe kan een HP laptop een probleem met de ventilator detecteren?

Een laptopventilator is meer dan alleen een motortje dat spanning krijgt. Afhankelijk van het gebruikte fan-type kunnen meerdere elektrische signalen aanwezig zijn.

Naast voeding en massa kan een ventilator bijvoorbeeld een tachometersignaal gebruiken. Daarmee kan het moederbord informatie krijgen over het daadwerkelijke toerental van de ventilator.

Bij andere uitvoeringen kan ook elektronische snelheidsregeling worden toegepast. De embedded controller en firmware kunnen zo de ventilatorregeling aanpassen aan de temperatuur en belasting.

Daardoor kan een probleem worden gedetecteerd terwijl je de ventilator zelf nog wel hoort draaien.

Mogelijke oorzaken van HP System Fan 90F

Omdat 90F betrekking heeft op het warmteafvoersysteem, moet de diagnose breder zijn dan alleen controleren of de fan zichtbaar ronddraait.

1. Ventilator bereikt niet het juiste toerental

Door slijtage kan een ventilator steeds meer mechanische weerstand krijgen. De fan draait dan nog, maar bereikt mogelijk niet meer betrouwbaar het toerental dat voor de koeling nodig is.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat de ventilator:

• langzaam op gang komt;
• wisselend toerental heeft;
• regelmatig stopt en opnieuw begint;
• ratelt, tikt of schuurt;
• bij sommige starts wel en bij andere starts niet normaal draait.

2. Stof blokkeert de heatsink

De ventilator blaast lucht door dunne metalen koelribben. Na verloop van tijd kan zich tussen de ventilator en deze koelribben een laag stof verzamelen.

Van buitenaf lijkt de fan dan soms normaal te werken, terwijl er nauwelijks voldoende lucht door de heatsink komt. De laptop kan zijn warmte daardoor niet efficiënt kwijt.

3. Luchtinlaat of uitlaat is geblokkeerd

Voor koeling moet lucht vrij de laptop in en weer uit kunnen. Een geblokkeerde luchtinlaat aan de onderzijde of een verstopte uitlaatopening vermindert de luchtstroom.

Gebruik van de laptop op een bed, bank, deken of andere zachte ondergrond kan de luchttoevoer eveneens sterk beperken.

4. Versleten of beschadigde ventilator

Slijtage van lagers of de ventilatormotor kan ervoor zorgen dat de fan niet meer betrouwbaar functioneert.

Een mechanisch defect hoeft niet meteen te betekenen dat de fan volledig stilstaat. Vooral een ventilator die soms wel en soms niet correct start kan een lastige storing veroorzaken.

5. Ventilatorconnector of kabel

De fan is via een kleine connector aangesloten op het moederbord. Wanneer deze connector niet goed vastzit of een kabel beschadigd is, kunnen voeding, aansturing of toerentalfeedback worden verstoord.

Dit is vooral relevant wanneer de laptop kort voor het ontstaan van de fout geopend is geweest.

6. Probleem met het toerentalsignaal

Een ventilator kan mechanisch draaien terwijl de elektronica geen betrouwbaar toerentalsignaal terugkrijgt.

Alleen naar de fan kijken en constateren dat de bladen bewegen, sluit een elektrisch probleem dus niet uit.

7. Ventilatoraansturing op het moederbord

Wanneer een bekende goede ventilator niet correct wordt gevoed, geregeld of uitgelezen, kan verdere diagnose van het moederbord nodig zijn.

Daarbij kan onder andere worden gekeken naar fan-voeding, aansluitingen, signalen en de elektronische regeling.

8. BIOS of firmware

De firmware speelt een rol in de thermische regeling van de laptop. HP noemt daarom ook een BIOS-update als mogelijke stap bij terugkerende 90F-fouten.

Dat betekent niet dat iedere 90F-melding door het BIOS wordt veroorzaakt. Een mechanisch defecte fan of fysiek geblokkeerde heatsink wordt niet opgelost door alleen firmware bij te werken.

HP System Fan 90F terwijl de ventilator wel draait

Dit is mogelijk. Het feit dat je de ventilator hoort of ziet draaien bewijst alleen dat er enige beweging is. Het bewijst niet dat het volledige koelsysteem correct functioneert.

Een draaiende ventilator kan nog steeds:

• een te laag toerental hebben;
• onregelmatig draaien;
• een defect lager hebben;
• een verkeerd of ontbrekend RPM-signaal geven;
• onvoldoende lucht verplaatsen;
• tegen een verstopte heatsink blazen.

Bij HP laptops met twee ventilatoren moet bovendien worden vastgesteld welke fan daadwerkelijk draait. Je kunt bijvoorbeeld één ventilator duidelijk horen terwijl de tweede fan niet correct functioneert.

90F gaat niet alleen over de ventilator, maar over warmteafvoer

Voor een goede diagnose is het nuttig om te begrijpen hoe warmte uit een laptop wordt verwijderd.

De CPU en eventueel GPU produceren warmte. Die warmte wordt via thermisch contact overgedragen aan een heatsink en vervolgens via heatpipes of een andere koelconstructie naar koelribben geleid. De ventilator trekt of blaast lucht door deze ribben zodat de warmte uiteindelijk buiten de behuizing terechtkomt.

De keten ziet vereenvoudigd zo uit:

CPU/GPU → thermisch contact → heatsink/heatpipe → koelribben → luchtstroom van ventilator → buitenlucht

Een probleem op verschillende plaatsen in deze keten kan de koelcapaciteit verminderen.

Kan slechte koelpasta een rol spelen bij 90F?

Thermische pasta zorgt voor goed thermisch contact tussen een chip en de heatsink. Uitgedroogde, verkeerd aangebrachte of slecht aansluitende thermische materialen kunnen de warmteoverdracht verslechteren.

Maar het is niet verstandig om bij iedere 90F-melding automatisch alleen de koelpasta te vervangen. Eerst moet worden gecontroleerd of de ventilator, luchtstroom en heatsink normaal functioneren.

Bij sommige HP-modellen worden naast koelpasta ook thermal pads, thermische putty of andere materialen gebruikt. Deze moeten bij demontage op de juiste plaatsen en met de juiste eigenschappen worden teruggeplaatst.

Wat kun je zelf veilig controleren bij HP 90F?

1. Zet de laptop uit en laat hem afkoelen

Als de laptop duidelijk heet is, schakel hem dan uit en laat hem eerst afkoelen voordat je opnieuw test.

2. Controleer de ventilatieopeningen

Bekijk de luchtinlaten aan de onderzijde en de uitlaatopeningen aan de zijkant of achterkant. Controleer of deze zichtbaar verstopt zijn met stof.

3. Gebruik een harde, vlakke ondergrond

Test de laptop op een bureau of tafel. Een bed, bank, kussen of deken kan de luchtinlaat afsluiten.

4. Luister naar het gedrag van de fan

Let vanaf het moment dat je op de aan/uit-knop drukt op het gedrag van de ventilator.

Noteer bijvoorbeeld of hij:

• helemaal niet draait;
• kort begint en daarna stopt;
• langzaam op gang komt;
• meteen extreem hard draait;
• ratelt of schuurt;
• steeds van toerental verandert.

5. Controleer of 90F terugkomt

Als dezelfde fout bij een volgende normale koude start opnieuw verschijnt, is verder onderzoek verstandiger dan de melding steeds weg te drukken.

6. Noteer het productnummer

Geef bij verdere diagnose het exacte HP-productnummer door. Alleen een naam zoals "HP Pavilion 15" is vaak niet nauwkeurig genoeg omdat binnen één serie verschillende moederborden, koelconstructies en ventilatoren kunnen zijn gebruikt.

Helpt een BIOS-update tegen System Fan 90F?

In sommige situaties kan een BIOS-update relevant zijn. HP neemt het bij fan-errors zoals 90F op als een mogelijke troubleshootingstap.

Controleer echter eerst de meest voor de hand liggende fysieke problemen. Als een ventilator vastzit, een connector loszit of de heatsink volledig verstopt is, lost een BIOS-update dat defect niet op.

Een BIOS-update moet bovendien altijd geschikt zijn voor het exacte HP-productnummer.

Wanneer is verdere diagnose van HP System Fan 90F nodig?

Blijft 90F terugkomen nadat de externe luchtopeningen zijn gecontroleerd, dan moet worden vastgesteld welk deel van het warmteafvoersysteem niet normaal functioneert.

Bij technische diagnose kan onder andere worden gecontroleerd:

• of de ventilator vrij kan draaien;
• of de fan betrouwbaar start;
• of het toerental normaal wordt opgebouwd;
• of de koelribben intern door stof zijn geblokkeerd;
• of de ventilatorconnector goed aangesloten is;
• of fan-voeding aanwezig is;
• of toerentalfeedback correct aanwezig is;
• of de fanregeling correct functioneert;
• of meerdere ventilatoren correct werken;
• of heatsink en thermische overdracht in orde zijn;
• of verdere diagnose van het moederbord nodig is.

Pas na deze controle kan betrouwbaar worden bepaald of reinigen, onderhoud, een nieuwe ventilator of een andere reparatie nodig is.

Moet de ventilator bij foutcode 90F worden vervangen?

Niet automatisch. De ventilator moet worden vervangen wanneer uit de diagnose blijkt dat de fan zelf niet meer betrouwbaar functioneert.

Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een defect lager, een fan die niet start, een te laag of instabiel toerental of een defect in de interne ventilatorelektronica.

De juiste ventilator wordt geselecteerd aan de hand van het exacte HP-model, productnummer en de aanwezige koelconstructie.

Meer hierover lees je op: HP laptop ventilator vervangen .